Fransa’da öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, bakımsız okul binaları ve yoğun ders programlarına karşı lise öğrencilerinin başlattığı protestolar yaklaşık 10 gündür devam ediyor. Başkent Paris çevresindeki bazı okulların girişlerinin bloke edilmesiyle başlayan eylemler, kısa sürede ülkenin farklı kentlerine yayıldı.

Öğrenciler, öğretmen açığının giderilmesini, sınıflardaki öğrenci sayısının azaltılmasını, personel eksikliklerinin tamamlanmasını ve eğitime daha fazla kaynak ayrılmasını talep ediyor. Kamu çalışanlarının 29 Eylül’de düzenlediği ülke çapındaki protestolarla aynı döneme denk gelen öğrenci eylemleri, sonraki günlerde üniversitelere de ulaştı.

Yaklaşık 400 lisede eğitime ara verildi

Fransa Eğitim Bakanlığı, öğle saatleri itibarıyla 564 lisenin protestolardan veya yaşanan aksaklıklardan etkilendiğini açıkladı. Eğitim Bakanı Edouard Geffray, güvenlik gerekçesiyle yaklaşık 400 lisenin kapatıldığını, bazı okullarda ise uzaktan eğitime geçildiğini bildirdi.

Geffray, öğrencilerin başlangıçta dile getirdiği talepleri meşru olarak nitelendirirken, şiddet olaylarının bu taleplerden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Bazı okul müdürlerinin saldırganların kendi öğrencileri olmadığını aktardığını belirten Geffray, velilere çocuklarını okul blokajlarından ve sokaktaki eylemlerden uzak tutmaları çağrısında bulundu.

Protestolarda şiddet olayları yaşandı

Eylemlerin sürdüğü Strasbourg’da polis göz yaşartıcı gaz kullanırken, Marsilya’da güvenlik güçlerine havai fişek atıldı. Bazı kentlerde bisikletler ve çöp konteynerleri ateşe verilirken, bir otobüsün de yakıldığı bildirildi.

Meaux kentindeki Henri-Moissan Lisesi ile Paris’teki Roger-Verlomme, Gaston-Bachelard ve Léonard-de-Vinci liselerinde yangınlar çıktı. Gaston-Bachelard Meslek Lisesi’nde ateşe verilen bisiklet ve çöp konteynerlerinden yayılan alevler okulun girişine sıçradı. Rennes’de de çöp konteynerleri ateşe verildi.

Île-de-France Bölge Yönetimi, bölgede 55 lisede şiddet, çatışma veya hasar meydana geldiğini açıkladı. Eylemlerin başlangıcından bu yana yaklaşık 50 okulun girişlerinde veya güvenlik bölümlerinde hasar oluştuğu, maddi kaybın yaklaşık 1 milyon euroya ulaştığı belirtildi.

Düzenlenen protestolarda en az 600 kişinin gözaltına alındığı, önceki gün yaşanan olaylarda ise 949 kişinin gözaltına alındığı ve 305 polis, jandarma ile itfaiye görevlisinin yaralandığı bildirildi.

Polis müdahaleleri hakkında soruşturma başlatıldı

Bazı kentlerde güvenlik güçlerinin öğrencilere yönelik müdahaleleri de tartışma konusu oldu. Fransa Ulusal Polisi Genel Müfettişliği (IGPN), polis müdahalelerine ilişkin 3 ayrı soruşturma başlattı.

Uluslararası Af Örgütü, güvenlik güçlerine müdahalelerde ölçülülük çağrısı yaparken gösteriler sırasında gerçekleştirilen şiddet eylemlerini de kınadı.

Protestolar Fransa’nın denizaşırı bölgelerinden La Réunion’a da ulaştı. Öğrenciler, öğretmen ve personel eksikliği ile eğitim şartlarına tepki olarak bazı okulların girişlerini bloke ederken yerel eğitim yönetimi öğrenci temsilcileriyle görüşmelere başladı.

Üniversite öğrencileri de eylemlere katıldı

Liselerde başlayan protestolar Paris, Lyon, Lille, Aix-Marseille, Rouen, Brest, Poitiers, Reims ve Dijon başta olmak üzere birçok kentte üniversite öğrencilerinin de katılımıyla genişledi.

Üniversite öğrencilerinin talepleri arasında yoksullukla mücadele, yükseköğretime ayrılan kaynakların artırılması ve eğitim koşullarının iyileştirilmesi yer aldı. Böylece başlangıçta lise düzeyinde ortaya çıkan hareket, eğitim sisteminin farklı kademelerine yayıldı.

Eğitim sistemindeki sorunlar yeniden gündemde

Öğrencilerin öğretmen açığı, kalabalık sınıflar ve okul binalarının fiziki koşullarına yönelik tepkileri, Fransa’nın eğitim performansına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

OECD’nin eylül ayında yayımladığı PISA 2025 sonuçlarına göre Fransız öğrencilerin matematik ve okuduğunu anlama performansında önceki değerlendirmeye kıyasla gerileme kaydedildi. Matematik, okuma ve fen bilimlerindeki sonuçların ülkenin PISA ölçümlerinde ulaştığı en düşük seviyeler arasında yer aldığı belirtildi.

Fransa Yüksek Strateji ve Planlama Komiserliği’nin ağustos ayında yayımladığı raporda da öğrencilerin matematik ve yazım becerilerinde son 30 yılda gerileme yaşandığına dikkat çekildi. Raporda, öğrencilerin akademik başarısında sosyal kökenin etkisi ve eğitimde fırsat eşitsizliği öne çıkan sorunlar arasında gösterildi.

Öğretmen sendikaları ve velilerden destek

Öğretmen sendikaları SNES-FSU, SNUEP-FSU ve SNEP-FSU, öğrencilerin taleplerinin eğitim çalışanlarının uzun süredir dile getirdiği sorunlarla örtüştüğünü açıkladı. Sendikalar, kalabalık sınıfların azaltılması, yeterli sayıda personel görevlendirilmesi ve öğretmen eksikliğinin giderilmesi yönündeki taleplere destek verdi.

Bazı veli örgütleri de öğrencilerin eğitim koşullarına ilişkin taleplerini desteklerken şiddet olaylarına ve kamu malına zarar verilmesine karşı olduklarını bildirdi. Veli temsilcileri, öğrencilerin kendilerini güvenli bir ortamda ifade edebilmesinin önemine işaret etti.

Hükümet öğrenci temsilcileriyle görüştü

Protestoların büyümesi üzerine Eğitim Bakanı Edouard Geffray, öğrenci örgütleri, veli dernekleri ve eğitim sendikalarının temsilcileriyle bir araya geldi. Gençlerin seslerinin duyulmasına ihtiyaç olduğunu belirten Geffray, görüşmelerin somut sonuçlar doğurmasını istediğini ifade etti.

Hükümet, 2027 bütçesinde yer alan ve burs almayan öğrencilerden BTS olarak bilinen iki yıllık mesleki yükseköğretim programları ile yükseköğretime hazırlık sınıflarına kayıt sırasında ücret alınmasını öngören düzenlemeden vazgeçti.

Öte yandan 2027 bütçe tasarısında eğitim harcamalarının yüzde 1,7 artışla 65,53 milyar euroya çıkarılması planlanıyor. Ancak öngörülen artışın enflasyonun altında kalacağı tahmin ediliyor.